شاعران ایلامی و چشمه زلال زبان مادری / گفتگو با حبیب اله بخشوده – شاعر، محقق و منتقد ادبی
"شعر کردی امروز ایلام هم به لحاظ کمیت و هم از حیث کیفیت، جایگاه و پایگاهی غنی تر و رفیع تر از شعر دیروز دارد. تجربیات یکی دو دهه ی اخیر در شعر فارسی و ورود مباحث نوین، رسانه های به روزی چون دنیای مجازی سایت ها و وبلاگ ها همه و همه دست به دست هم داده تا به شاعر ایلامی که یکی دو دهه شعر فارسی گفته، این نکته را تفهیم کنند که می تواند از چشمه زلال زبان مادری اش هم به قدر تشنگی کوزه ای پر کند و دلی خنک".

کردپرس _ سرویس فرهنگ و هنر: حبیب اله بخشوده یکی از شاعران صاحب نام در سطح استان و کشور و صاحب مجموعه ی پر رنگ در ادبیات کردی جنوبی با عنوان "که پوو" است. پیش‌تر از همین شاعر مجموعه شعرهای «صدای آبرنگ‌ها»(دوبیتی) و «چیزی شبیه ابر»(شعرها و طرح‌های سپید و نیمایی) و همچنین «به رنگ هنوز» (بررسی شعر سپید در دهه 60 و 70) و «چشم‌انداز» (مقالات تحقیقی نویسندگان ایلامی) منتشر شده است. مجموعه شعر «باران برگورهای کهنه اریب می بارد» از این شاعر توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده است. با حبیب اله بخشوده گفتگویی پیرامون شعر و ادبیات کردی انجام داده ایم که در ادامه می خوانید:

آقای بخشوده شما چه اسمی برای زبان ادبی کرمانشاه و ایلام می گذارید؟ کردی کرماشانی، کردی جنوبی و یا کردی کلهری؟

به نظرم کردی جنوبی مناسب تر است، این عنوان عمومیت و شمول بیشتری دارد و می تواند گویش ها ولهجه های متعدد از کرمانشاه تا جنوبی ترین نقطه ی ایلام و حتی شهرهای مجاور کشور عراق که از گذشته اهالی اش از کرمانشاه و ایلام به آنجا مهاجرت کرده اند را شامل شود. رنگ قومیت و تعصب هم از شمایل آن پاک شده و تعبیری منطقی تر است.

شعر در ایلام جایگاه خاصی دارد. و بسیاری از شاعران ایلامی نام های آشنا در ادبیات میهنی و ملی ما هستند. در این میان جایگاه شعر کردی را در این استان چگونه می بینید؟

شعر کردی امروز ایلام هم به لحاظ کمیت و هم از حیث کیفیت، جایگاه و پایگاهی غنی تر و رفیع تر از شعر دیروز دارد. تجربیات یکی دو دهه ی اخیر در شعر فارسی و ورود مباحث نوین، رسانه های به روزی چون دنیای مجازی سایت ها و وبلاگ ها همه و همه دست به دست هم داده تا به شاعر ایلامی که یکی دو دهه شعر فارسی گفته، این نکته را تفهیم کنند که می تواند از چشمه زلال زبان مادری اش هم به قدر تشنگی کوزه ای پر کند و دلی خنک. شعر کردی ایلام در روزگار ما از تک قالبی ( مثنوی هجایی ) به سمت تنوع قالب ها پیشرفته و شاعر امروز به عنوان فردی تجربه گر و هوشمند ظرفیت های مناسب تری برای درد دل هایش یافته است و جهان امروز را نه از مجرایی تنگ که از چشم اندازی گسترده می نگرد و هستی را با زبانی تازه تر تعریف می کند.

جایگاه شعر کردی جنوبی را در کرمانشاه چگونه می بینید؟

کرمانشاه از دیرباز مهد سرایش شعر بوده است. گویش شیرین کلهری ظرافت ها و ظرفیت هایی ویژه دارد و کرمانشاهان مرکز هم گرایی ادبی برای تمامی شاعران کرد جنوب بوده و هست. همینطور موسیقی کرمانشاهی یکی از تأثیرگذارترین موسیقی ها در مناطق کردنشین است. بد نیست بدانید که توسعه و پیشرفت محتوایی این موسیقی سوای خوانندگان و نوازندگان ماهری چون شادروان حشمت اله لرنژاد، شهرام ناظری و ...، از قِبل شعر کردی کرمانشاه بوده است. کسی نیست که شعر « ارمنی » استاد پرتو را به یاد نداشته باشد و یا اشعار زیبا و عرفانی سید یعقوب ماهیدشتی را نشنیده باشد. "نوره گلانی" در شعر جنوب، "خسرو و شیرین" خانای قبادی و اشعار "مولوی کرد" در بخش گویش وران سورانی جافی و گویشوران اورامی. "خسرو وشیرین" میرزا الماس خان کندوله ای در عهد نادرشاه همه و همه کرمانشاه را به عنوان قله ای بلند و زیبا برای شعری کردی معرفی کرده است.
اما شعر امروز کرمانشاه هم چیز دیگری است. در کنار غزل های زیبای کیومرث قصری و استاد پرتو، اشعار آقایان جلیل آهنگر نژاد، رضا موزونی، رضا جمشیدی و بیژن ارژن شنیدنی است. شعر  شاعرانی چون سعید عبادتیان از نوع خود نوعی فراروی از شعر هجایی و گونه ای تصویری و به روز از شعر امروز کرمانشاه است. این در حالی است که شعر سپید کرمانشاه هم پا به پای شعر امروز ایران در حال شکل گیری و شکوفایی است، فریاد شیری، علی الفتی و ... در این راه تلاشی درخور و شایسته دارند. من به شعر امروز کرمانشاه بسیار امیدوارم و برای همه ی تلاشگران شعر کردی به خصوص کرمانشاهی های عزیز  آرزوی سربلندی دارم.

فکر می کنید شعر کردی امروز همچنان بر "هجا" باقی مانده و یا وارد وزن شده است؟

شعر هجا خانه ی اول شاعران بوده است. این فقط شامل شعر کردی نمی شود. تورقی در اشعار پیش از اسلام -که متاسفانه کمیت آن چنانی ندارند- نشان می دهد که پایه ی اولیه ی شعر فارسی هم مبتنی بر هجا بوده است. شعر هجایی امکانات خاصی دارد. سهل الوصل است و به هنجار گفتار نزدیک تر است و صعوبت شعر عروضی ندارد. امروز در هر دو استان کرمانشاه و ایلام شعر هجایی نیز جریان دارد. اما گاه هجا سمت و سو به قالب هم می دهد و طنطنه ی عروض ندارد و خود می شود امکانی بسته برای ورود به قالبی مثل مثنوی. برای همین است که عموم شعر متقدمان کردی جنوبی در کرمانشاه، ایلام و حتی لرستان مثنوی است یا به ندرت غزل و ترکیب بند یا ترجیع بند. خلاصه این که هنوز خیلی ها به هجا پای بندند. ولی عروض امکانی متوسع و مطنطن است برای سرایش، و می تواند ذهن و گوش را از یکنواختی موسیقی درآورد و شعر را به عرصه های جدیدتر و افقی روشن تر سوق دهد. اغلب شاعرانی که شعر فارسی کلاسیک را تجربه کرده اند این توفیق را یافته اند که شعر کردی عروضی هم بسرایند. بنابراین در سال های اخیر، شاهد تقویت قوالبی چون غزل، دو بیتی و مثنوی عروضی هم هستیم با این همه هنوز، بسیاری از قوالب معروف و کارآمد مثل رباعی، چهارپاره و شعر نیما از نگاه شاعران کردی جنوبی دور مانده و به  قوالب توسعه نیافته مبدل شده اند.

شاعران فعال و شاخص ایلام در زمینه ی ادبیات کردی چه کسانی هستند؟

امروز تعداد بیشتری از شاعران گذشته و امروز به شعر کردی می پردازند اگر بخواهم نام ببرم، ممکن است برخی را فراموش کنم با این همه شاعرانی را قابلیت و فعالیت دارند یا داشته اند، مرور می کنم: علی اصغر عباسی آرام، حیدر علی شفیعی، شادروان ولی محمد امیدی، ظاهر سارایی، نعمت الله داودیان  مصطفی بیگی، نور مراد رضایی، فرهاد شاهمرادیان، نورالدین رحیمی، علیرضا خانی، مهدی آرمانی، عبدالحمید یعقوبیان، علی محمد محمدی، سمیه مهری، فاطمه عبداللهی، کیومرث مرادی، عبدالقائم محمدیان، شعبان میرزا بیگی، قدرت ملکی، حشمت منصوری، گودرز شاطری، سامان بختیاری، و ... همه و همه در گسترش و ترویج شعر کردی جنوبی نقش آفرین بوده و هستند.

طبیعت در اشعار شما، جایگاه خاصی دارد. بخصوص در کتاب « دخترم باران » این امر مشهود است در اشعار کردیتان هم می توان این خصیصه را دید. آیا شما شاعری طبیعت گرا هم هستید یا با دیدی نو به طبیعت نگاه می کنید؟

ما جزیی از طـبـیـعـت هسـتـیـم. رشـد می کنیم با گــل ها و گیـاهان ریـشه در زمین هـای مستعـد می گسترانیم، شاخه هایمان می افـــرازیم، برگ مــی گستریم بـــر سنگلاخ ها سبز می شویم، اخرایی و زرد می شویم و دوباره از خاک بر می آییم و نمی توانیم از طبیعت بی بهره باشیم. حواس ما هستی را در می بابد و پس از عبور از صافی ذهن با قلم موی کلمات آن را لعابی خیال می دهد و در تابلویی دیگر می آفرینند. طبیعت در شعر من بازیافت  در رنگ ها و درنگ های هستی است و تا حد ممکن من از آن بهره می برم. چه در شعر فارسی و چه در شعر کردی اما این طبیعت خمیر مایه ای است برای اندیشه های من که حسرت های اجتماعی و درنگ های عاطفی خودش را دارد. مثالی می زنم که بیشتر آن را تفهیم کنم. در دو کار کوتاه و هایکو وار این تامل ها را نشان می دهم.

جنگل  چگونه بایستد / با این قبایل زرد گریزان از هم

اینجا جنگل فقط جنگل نیست، کل تصویر بر گرفته از طبیعت است اما جنگل نمادی است برای جامعه و قبایل آن که صفت زردی و گریزان بودن دارند انسان ها هستند، اینجا باید درکی بالاتر و متفاوت  از طبیعت صرف را داشت. در طرح کردی از کتاب " که پوو " سروده ام :

سه د چگا کو و که ودا / تا یه ی کوه ئه لسا 

نگاه بر گرفته از طبیعت است اما برداشت های ثانوی از متن اثر را تأویل پذیر کرده است و می تواند مفاهیم اجتماعی خاص خود داشته باشد.

در کتاب " که پوو " از  قالب هایی چون دوبیتی، غزل، مثنوی، ترانه، سپید و هایکو استفاده کرده اید، فکر می کنید کدام یک از این قالب ها بیشترین قابلیت را در شعر کردی دارند؟

اصولاً من قالبی به شعر فکر نمی کنم. این شعر است که ظــرف خودش را انتخاب می کند. هر قالبی ویژگی خودش را دارد و بدیهی است که طرفدار خاص خودش را بطلبد. غزل و دوبیتی زمینه هایی عاطفی دارند و برای مضامین لیریک و مغازله مناسبند. شعر سپید و هایکو هم دو قالب نو آمده هستند. دست کــم برای ما این گونه انــد و سابقه ی چندانی در بین مردم ما ندارد. به نظرم ما فرصت کمتری داریم برای عبور از قوالب پیش آهنگ سپید. منظورم شعر نیمایی و یا چهارپاره است، شعر سپید فارسی پس از تجربه ی نیما کم کم خودش را جا انداخت اما ما داریم مستقیماً وارد شعر سپید می شویم. طبیعی است که کمی باید زمینه ها را فراهم کنیم تا به مردم بقبولانیم که این قوالب هم، ظرفی برای سخن هستند و می توانند مورد عنایت قرار گیرند.

با توجه به مسولیت شما در کانون ادبی "هانا"، ضمن معرفی این کانون، عمده ی فعالیت های آن را برای عزیزان خواننده شرح دهید.

من "هانا" را کانون دلگرمی ها و صمیمیت ها می دانم. واقعاً عنوان کانون برای " هانا " زیبنده تر است. چرا که مرکزی است برای همدلی ها مدام دلسوزان ادبیات و زبان کردی به مفهوم عام آن. خوشبختانه کانون هانا از بدو تاسیس خود، طریق دوستی و مصاحبت را پیموده است و این برای یک انجمن بسیار ضروری است. در طول دهه های گذشته انجمن های ادبی در بیشتر استان ها دست به دست شده است. جدال های بی اساس و گاه خود خواهانه و افراطی، بسیاری از انجمن ها را تعطیل کرده و این روند تا امروز هم ادامه دارد. کانون هانا به شخص یا گروه خاصی وابسته نیست. سفره ای است برای ارتزاق ادبی همه مخاطبانش از دوستان فرهیخته و پیشکسوت و شورای شعر گرفته تا نوجوانان و جوانانی که هر هفته می آیند و شعری می خوانند و نقد می شوند و داستان زیستن آدمی را از زبان نویسندگان می شنوند  و در تـــرازوی نــقــد امروز،  قدر و قیمت آن را در می یابند کانون هانا از دو سال و اندی که از عمرش گذشته، هر هفته با حضور علاقه مندان به شعر، داستان و مباحث زبان شناسی تشکیل می شود. شورای آن نیز متشکل از استاد ظاهر سارایی، نورالدین رحیمی، نعمت الله داودیان، فرهاد شاهمرادیان، جلیل صفربیگی و بنده است و عمده فعالیت آن نقد و بررسی شعر،  داستان و طرح مسائل زبان شناسی و ادبی است. رو نمایی از کتاب ها ی چاپ شده ی کردی  و نقد و بررسی کتاب با حضور کارشناسان و منتقدان مجرب  از دیگر فعالیت های این کانون است. کانون هانا در یافتن استعدادهای جوان نیز فعالیت های شاخص داشته و دارد و ورود خیل زیادی از جوانان به خصوص بانوان فرهیخته و آموزش مفاهیم و پایه های اولیه ی شعر و داستان  از دیگر فعالیت های آن است. از سال گذشته به منظور انتخاب و نشر اشعار زیبا و ارزشمند شاعران کردی سرای ایلامی   CD صدای شاعران در حال راه اندازی است که مراحل صدابرداری، ترجمه و زیر صدای آن به اتمام رسیده و ما منتظر تأیید نهایی از طرف کارشناسان حوزه هنری هستیم و به محض تأیید این اثر فاخر را در اختیار علاقه مندان به شعر کردی قرار می دهیم. نکته حائز اهمیت دیگر در کانون هانا  وجود تعدد لهجه ها و گویش های استان ایلام است که از آن جمله می توان به کردی جنوب استان شهرستان های دهلران و آبدانان، کردی خزلی، ملکشاهی ایلامی، ارکوازی، کلهری و بدره ای اشاره کرد که این خود سبب رد و بدل شدن واژه ها و اصطلاحات متفاوت و نوعی یادگیری ضمنی شده است.

گفتگو: فاطمه عبداللهی

کد مطلب: 31022  |  تاريخ: ۱۳۹۱/۶/۶  |  ساعت: ۱۲ : ۴۷

FaceBook   Twitter   Delicious   Digg   Buzz   Google Bookmarks   ˜áæÈ  
ارسال نظر
نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
نظر:
نظرات ارسال شده
اخبار مرتبط
دو مجموعه شعر از آشنا عباس منش در زیر ذره بین نقد
نگاهی به مجموعه "گندم راه" اثر علیرضا نوری شاعر ایلامی / سامان بختیاری
حضوران شاعران برگزیده ایلامی در کنگره کشوری شعر قیصر
نگاهی بر ضرورت نو سرایی در شعر کردی / علیرضا جلیلیان و فاطمه عبداللهی
گزارشی از دومین جشنواره ی شعر « گیلان غرب در دفاع مقدس »
موفقیت شاعر ایلامی در نخستین جشنواره بین المللی شعر کردی رضوی
شعر و چکامه ریشه در روحیه سلحشور قوم کُرد دارد
ایلام پشتوانه خوبی در ترانه های کردی دارد / گفتگو با حبیب الله بخشوده شاعر، منتقد و ترانه سرا
مجموعه شعر "ئیواره ی تاوسان"علی حاتمی در بوته ی نقد
تکلم به زبان کردی مانعی برای پیشرفت نیست / گفتگو با نورالدین رحیمی، شاعر، محقق و منتقد ایلامی
اولین نمایشگاه دستاوردهای کانون مساجد ایلام برگزار شد
دومین نمایشگاه تخصصی عرضه فرش دستبافت، ماشینی و تابلو فرش در ایلام افتتاح شد
شعر کردی ایلام شعر زندگی است
باید مبادلات فرهنگی بین گویش های کردی بیشتر شود
ماجرای ما با شعر کردی جنوبی تازه آغاز شده است
نیشتمان اثری متفاوت در زمینه موسیقی کردی ایلامی
با حضور کلمات بیگانه در شعر کوردی جنوبی به شدت مخالفم
هنوز دنبال جای پا می گردم/ گفتگو با جلیل صفربیگی رباعی سرای معروف ایلامی
پاسداری از زبان کُردی (فه یلی، کلهری، لکی و گورانی)
آخرین اخبار
ماهواره مهمترین دلیل افزایش طلاق در کردستان است
وضعیت آب و هوا/ اوقات شرعی/برنامه‌های پرواز/آخرین زلزله ها در کشور/مطبوعات امروز 10/ 8/93 غرب کشور
درخواست از اربیل برای کسب موافقت بغداد درخصوص تاسیس پایگاه‌ نظامی آمریکا در اقلیم کردستان
ورود نیروهای پیشمرگ از ترکیه به کوبانی
مسعود بارزانی از اتخاذ تصمیمات یکجانیه بپرهیزد
برای عکاسی خلاقانه فرهنگ بومی و صمیمیت محیط روستا را انتخاب کردم
8 کشته و زخمی در تصادف زنجیره ای در کردستان
ابراز امیدواری آمریکا نسبت به توافق با ایران
بغداد منتظر دیدار هیئت کُردی برای حل اختلافات
خروج موقت نیروهای پیشمرگ از کوبانی
کم توجهی مخابرات کردستان به مطالبات شهروندان/ مشترک مورد نظر در دسترس نمی باشد
کوبانی دام یا شکار در معادله آمریکا، داعش و ترکیه
قدردانی آیت اللە سیستانی از پیروزی نیروهای عراقی در جنگ با تروریست ها
درخواست 20 شهروند هلندی برای جنگیدن در کنار نیروهای پیشمرگ
تاسیس مرکز هماهنگی ائتلاف بین المللی در اقلیم کردستان
امکانات