4 رویداد مهم ماه فوریه در تاریخ معاصر ترکیه
در سیاست معاصر ترکیه و در ماه فوریه رویدادهایی همچون تولد اردوغان، درگذشت اربکان، کودتای 28 فوریه و دستگیری اوجالان اتفاق افتاده که همگی نقش مهمی در تحولات این کشور ایفا کرده است.
به گزارش کردپرس، نام ماه فوریه یا به قول ترکیه ای ها ماه شوبات، در تاریخ سیاست معاصر این کشور، نمادها و رویدادهای ویژه ای را به ذهن آگاهان سیاسی و خوانندگان تاریخ معاصر ترکیه متبادر می سازد.
پروفسور اربکان، از دانش مکانیک خودرو تا مکانیسم اسلامگرایی
پروفسور نجم الدین اربکان نخست وزیر فقید ترکیه و از رهبران مهم جریان اسلام گرایی در تاریخ معاصر ترکیه، کسی است که سیاستمداران مشهوری همچون رجایی کوتان، بلنت آرنچ، عبدالله گل، رجب طیب اردوغان، مصطفی کمال آک و بسیاری دیگر از بروکرات های اسلامگرا و متنفذ ترکیه از زیر شنل او بیرون آمده اند.
نجم الدین ابتدا به سراغ علم فیزیک رفته و در آلمان درس خواند. او سپس در مسیر دانش مکانیک خودرو و ساخت موتورهای دیزلی و سواری تا جایی پیش رفت که دولت آلمان به سختی و پس از کش و قوس های حقوقی بسیار راضی شد به او اجازه بازگشت به ترکیه را بدهد. اربکان بعدها درباره هوش خود گفت:«هیچ تست و معیاری نمی تواند میزان هوش مرا اندازه گیری کند.» این سخن دور از اغراق و غرور اربکان شاید برای خود او کشف دیرهنگامی بوده اما شواهد نشان می دهد که آلمان ها خیلی زود به توانمندی های فکری و ذهن ریاضی او پی برده و به او پیشنهاد کرده بودند که مدیر یک پروژه نظامی – مکانیکی بزرگ برای خدمت به ارتش آلمان شود. اما اربکان زیر بار نرفت و به ترکیه بازگشت تا نخستین موتور ملی ساخت ترکیه را بسازد. طولی نکشید که اربکان فهمید برای اصلاح ترکیه، دانشگاه ایستگاه آغازین نیست و باید به سراغ سیاست رفت. او در همان گام های اولیه فعالیت سیاسی در دهه 1970 میلادی، بر مفاهیم اسلامگرایانه تاکید ورزید و افراد زیادی را با خود همراه کرد که رجب طیب اردوغان نخست وزیر کنونی ترکیه تنها یکی از آنهاست.
اربکان نخستین سیاستمدار ترکیه معاصر است که در مبانی فکری خود به تنظیم گسترده مردمی و هدایت رو در رو اشاره کرده و در شیوه ادره حزب، خطاب به مدیران و رهبران میانی حزب رفاه چنین دستوری را صادر کرد:« از شما می خواهم خانه به خانه با همه مردم ترکیه حرف بزنید و ده ها هزار زن و دختر را به منازل مردم بفرستید تا رای همه را به دست بیاوریم.»
اگر چه اربکان در جهان ریاضی، فیزیک، مکانیک و دانش از هوش کم مانندی برخوردار بود، اما در جهان سیاست و حزب داری، بسیاری از نکات ظریف و تودرتو را از یاد برد و در حزب اسلامگرای رفاه، چنان بر مفاهیم شرقی اصرار کرد که آمریکا، اروپا و ناتو را به شدت نگران ساخت و آنان نیز با اشارتی به ژنرال های ترکیه به آنان پیام دادند که ادامه اقتدار نجم الدین خواجه افندی، لاییسم و جمهوریت ترکیه را بر باد فنا خواهد داد و حکم دادگاه جمهوری ترکیه مبنی بر محرومیت او از فعالیت سیاسی، همه امیدهای اربکان را برای ادامه اقتدار سیاسی از بین برد. با این وجود شاگردان اربکان پس از او و در احزابی همچون فضیلت و عدالت و توسعه، مسیر را به گونه ای ادامه دادند که هیچ کس نمی تواند پیروزی های آنها را با تاثیرات فکری و شخصیتی اربکان بی ارتباط بداند. اربکان 85 ساله در بیست و هفتم فوریه سال 2011 میلادی روی در نقاب خاک کشید.
کودتای 28 فوریه 1997
دولت اسلامگرای نجم الدین اربکان در تاریخ 28 فوریه سال 1997 میلادی به دستور ژنرال های ملی گرا و لاییست ترکیه از هم پاشیده شد و خواجه نجم الدین و همه یاران او تار و مار شده و با محرومیت چندساله از فعلیت سیاسی روبرو شدند.
انتقام از ژنرال ها و قضاتی که کودتای سال 1997 را رقم زدند، دقیقا 14 سال به طول انجامید و هنوز هم ادامه دارد.
بر اساس آمارهای رسمی اعلام شده از سوی دستگاه قضای ترکیه تاکنون 78 ژنرال ترکیه به خاطر دست داشتن در کودتای سال 1997 به زندان افتاده اند و ممکن است دامنه دستگیری ها گسترده تر شود.
کودتای 97 نقش مهمی در نابسامانی های سالیان بعدی در ترکیه داشت و در ادبیات سیاسی ترکیه آن را کودتای پست مدرن نام نهاده اند. کارشناسان اقتصادی ترکیه بر این باورند که این کودتا 291 میلیارد دلار به ترکیه ضرر زده و مشکلات بزرگی در همه حوزه های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ترکیه به وجود آورد و از آن مهم تر، محافظه کاران را به خلوت و انزوا رانده و یک بار دیگر فضای پرجوش و خروش تقویت گفتمان لاییسم، غرب گرایی، ملی گرایی و وابستگی را در ترکیه تقویت کرد.
دستگاه های امنیتی ترکیه در حق شش میلین نفر از شهروندان ترکیه ای فیش برداری و تحقیق کردند، به اربکان نامه تهدید آمیز نوشته و تانک ها را به میادین فرستادند و اعلام کردند که این کودتا دقیقا یک هزار سال به طول خواهد انجامید.
به هر تقدیر کودتای 28 فوریه سال 1997 خسارات بزرگی برای ترکیه به دنبال آورد اما تحقیق در تاریخچه حزب عدالت و توسعه و کارنامه سیاستمدارانی همچون اردوغان، گل، گولَن، آرنچ، شاهین و بسیاری دیگر از رجال متنفذ ترکیه، نشان می دهد که این کودتا برای اردوغان و یاران او به یک لابراتوار مهم تبدیل شد و این افراد به خوبی فهمیدند که کنار گذاشتن کدام یک از مبانی و اصول سیاسی اربکان، می تواند مصونیت از ضربات ژنرال ها، ملی گرایان، ناتو و غرب را به دنبال بیارود.
15 فوریه 1999 و دستگیری اوجالان
حافظ اسد رییس جمهور پیشین سوریه، سرانجام در سال 1999 در برابر فشارهای ترکیه و غرب و برخی امتیازات پیشنهاد شده، دست از حمایت علنی از عبدالله اوجالان برداشت. یکی از محافظین اوجالان که بیش از 11 سال در لبنان و سوریه به طور شبانه روز به عنوان راننده و محافظ در کنار رهبر پ.ک.ک بوده است، در خصوص انتقال پیام حافظ اسد به اوجالان می گوید:« یکی از مسئولین بلندپایه کابینه اسد اوجالان را به نزد خود فرا خواند. من و یکی دیگر از رفقا او را همراهی کردیم و اوجالان در دمشق دیدار نیم ساعته ای با آن مقام سوری داشت. وقتی که از اطاق خارج شد خیلی آرام رو به من گفت: ظاهرا باید از سوریه برویم.»
اوجالان که از سال 1979 یعنی تنها دو سال پس از تاسیس پ.ک.ک در سوریه و لبنان اقامت کرده بود و در نامه ها و دستورات خود که در آن سال ها انتشار یافته، انتقادات تندی از سران پ.ک.ک داشته و آنان را از اصول و مبانی فکری و سیاسی خود دورمی دانست، راه اروپا را در پیش گرفت.
نومان اوچار با نام کد ماهر ولات از دوستان دوران کودکی و هم روستایی اوجالان که مسئولیت فعالیت های دیپلماتیک پ.ک.ک در اروپا را بر عهده داشت، به اوجالان اطمینان داد که شخصا با ادرواد شوراد نادزه وزیر امور خارجه روسیه دیدار کرده و از او قول گرفته که اوجالان بدون هیچ مانعی می تواند در روسیه اقامت کرده و به فعالیت سیاسی خود ادامه دهد.
درست یک روز بعد از اقامت اوجالان در یک خانه مخفی در حوالی مسکو، نادزه به ترکیه رفت و در بازگشت، به نومان پیام داد که اوجالان باید برود. عبدالله اوجالان پس از تلاش های بسیار برای اقامت در ایتالیا، یونان و آفریقای جنوبی، سرانجام در کنیا دستگیر شد و سرانجام  پس از این همه سال، تلاش های مهمت علی بیراند تحلیل گر کردتبار ترکیه به بار نشست و سال گذشته با تولید یک مستند تلویزیونی، نشان داد که دستگیری اوجالان بر خلاف ادعای پ.ک.ک، ربطی به موساد نداشته و این عملیات پیچیده کاملا از سوی سازمان سیا و به دستور مستقیم بیل کلینتون رییس جمهور وقت ترکیه و سران ناتو صورت گرفته است.
بیراند در این مستند می گوید: «نماینده سازمان سیا در ترکیه و فرستاده ویژه کلینتون در آنکارا و در یک دیدار محرمانه با سران دولت ائتلافی ترکیه یعنی بلنت اجویت، دولت باغچلی و مسعود یلماز دیدار کردند. آنان  یک صفحه  کاغذ بر روی میز گذاشته و خطاب به سه دولتمرد ترکیه گفتند: اگر حاضرید قول بدهید که در صورت دستگیری اوجالان او را اعدام نخواهید کرد، همین الان این برگه را امضا کرده و یک هواپیمای جت و 12نفر نیرو و مترجم را در فرودگاه آماده کرده و منتظر پیام ما باشید. اگر هم برای اعدام اوجالان لحظه شماری می کنید، حرفی برای گفتگو نداریم.»
درباره دستگیری اوجالان تحلیل های بسیاری ارائه داده شده که در اغلب این تحلیل ها موضوع تلاش های کلینتون برای ممانعت از تنش دو عضو مهم ناتو یعنی ترکیه و یونان و نیز مقابله با استفاده سیاسی روسیه از کارت پ.ک.ک نادیده گرفته شده است.
نگرش غالب و گفتمان پرطرفدار کردها در دوران دستگیری اوجالان، اصرار بر مواضع پیشین، دعوت کردها به قیام و ادامه جنگ بود. اما اوجالان راه دیگری را در پیش گرفت و با صدور دستور عقب نشینی نیروهای پ.ک.ک به سوی عراق، فصل جدیدی در تحولات سیاسی تاریخ معاصر ترکیه رقم زد که البته هنوز و پس از 14 سال به نتایج مورد نظر او ختم نشده است.
26 فوریه تولد اردوغان
دیروز پنجاه و نهمین سالگرد تولد رجب طیب اردوغان نخست وزیر کنونی ترکیه و رهبر حزب عدالت و توسعه بود و به همین مناسبت بیش از پانصد تن از جوانان عضو حزب او در تالار ویژه این حزب در مجلس ملی و پیش از سخنرانی هفتگی اردوغان، ترانه «این راه را با هم آمده ایم، زیر این باران ها با هم خیس شده ایم» را به افتخار اردوغان به صورت دسته جمعی خواندند.
نگاهی به نوشته ها، اشعار، متن سخنرانی ها و گذشته اردوغان نشان می دهد که بدون شک او یک پدیده فکری، یک نظریه پرداز و یک مبتکر ایده های سیاسی و حکومت داری نیست و باید برای توصیف واقعی و دور از افراط و تفریط این فوتبالیست بلند قد محله قاسم پاشای استانبول، به تحلیل ویژگی های دیگر و آنالیز رفتار سیاسی و حزبی او روی بیاوریم. اردوغان از همان دوران جوانی سر پرسودایی داشته و خیلی زود مورد توجه و تکریم نجم الدین اربکان قرار گرفته و پست رهبری شاخه جوانان حزب را به دست آورده است. اردوغان به شدت پرکار بوده و در مقام یک پراتیکسین حزبی، در همه حوزه ها حضور داشته است، از سخنرانی تا بازی بر صحنه تئاترهای سیاسی، از نوشتن مقالات تا به راه انداختن راهپیمایی ها و سازماندهی های اقتصادی اصناف اسلامگرا و ... .
اردوغان در رشته اقتصاد تحصیل کرده و برخلاف دیگر یاران حزب خود تا مقطع دکترا به درس خواندن ادامه نداده و شاید همین اقدام او نشان می دهد که از دید طیب بیگ، اقدام عملی، مهم تر از تحقیق نظری و دانشگاهی است. او حتی پس از ازدواج نیز از فوتبال دست نکشید و به مدت 14 سال تمام به دنبال توپ دوید. بر اساس روایت های برخی محقیقن سیاسی ترکیه و نیز شواهدی که از فعالیت های حزبی اردوغان وجود دارد، او از همان دهه هشتاد میلادی و از زمانی که پسر اول خود را به احترام استاد خود «نجم الدین بلال» نام نهاد، در برخی مسائل سیاسی و حزبی با اربکان اختلاف نظر داشته و چنذ روز پیش مشخص شد که در یک مقطع خاص چنان از کار حزبی نومید شده که به دنبال کار جواهرسازی و طلافروشی رفته است و پیشنهاد تورگوت اوزال برای رفتن به کاخ چانکایا به عنوان منشی مخصوص رییس جمهور را نپذیرفته است.
تنها چند ماه پس از آن که اردوغان پروانه مغازه جواهرفروشی را در استانبول دریافت کرد، به عنوان نامزد حزب رفاه برای پست شهرداری استانبول معرفی شده و با رای بالایی توانست شهردار این ابرشهر مهم ترکیه شود. از این دوران به بعد قلم و زبان اردوغان همواره او را در رسانه های ترکیه مطرح ساخته و بلاخره اردوغان را به سویی سوق داد که در سال 2000 اختلافات خود با اندیشه های سیاسی نجم الدین اربکان را آشکارا بر زبان رانده و نشان داد که اسلام شبه انقلابی اربکان را به ضرر ترکیه دانسته و با تبعیت از اصول محافظه کاری، دموکراسی و چاشنی لیبرالیسم و عمل گرایی، می توان آرای بیشتری به دست آورد.
 اگر بخواهیم به برخی ویژگی های مهم اردوغان در عالم سیاست و حکومت داری اشاره کنیم، باید به اختصار نوشت: 1- فصاحت و بلاغت سخنرانی های اردوغان و تسلط او بر ادبیات ترکی، عثمانی و متون اسلامی و قرآنی و محوریت زبان شعر، ضرب المثل و پوپولیسم، ادبیات سیاسی اردوغان را جذاب نشان می دهد. 2- به جرات می توان گفت که در تیم مشاورین و معاونین اردوغان، آدم متوسط وجود ندارد و او ترجیح می دهد همواره نخبه ها و نمره بیست ها را دور خود جمع کند. چهره هایی همچون بلنت آرنچ، مهمت علی شاهین، بشیر آتالای، علی باباجان، احمد داوداوغلو، ابراهیم کالن، مهمت شمشک، یالچین آک دوغان، بکر بوزداغ، حسین چلیک و ... همگی از افرادی هستند که یا به عنوان سیاستمداران قدیمی، سالم، کارکشته و مجرب شناخته شده اند و یا به عنوان چهره های دانشگاهی کارآمد و بروکرات ها و تکنوکرات های تحصیل کرده در آمریکا، فرانسه و انگلیس، راه توسعه و ارتباط را به خوبی می شناسند. 3- اردوغان در هر دو حوزه سیاست داخلی و خارجی و میادین دیپلماتیک به شدت «رفیق باز» و اهل رابطه است و اصل عمل گرایی و فرصت شناسی را نیز با این ویژگی خود در هم آمیخته است. 4- اردوغان یک لشکر عظیم رسانه ای را با خود همراه کرده است که در مواقع لازم به عنوان سپر، مبلغ و تریبون به او یاری می رسانند. 5- اردوغان غیر از سیاست و تحزب، آداب اقتصاد و پول درآوردن را نیز به خوبی درک کرده و همواره تلاش می کند رشد اقتصادی را به عنوان غایت نهایی سیاست و حکومت مورد تاکید قرار دهد. 6- اردوغان از حمایت های اسلامگرااین، روسای طریقت ها، جریان فتح الله گولَن و موج مخافظه کاران برخوردار بوده و کسانی که شناختی نسبی از تاریخ معاصر جمهوری ترکیه داشته باشند، می توانند این حکم را بپذیرند که فارغ از هر گونه ارزش گذاری مبتنی بر مفاهیم خوب و بد، اردوغان تا همین حالا هم در دوران اقتدار 12 ساله حزب عدالت و توسعه و تاریخ معاصر ترکیه بک پدیده بوده است.
تالیف و تدوین: کردپرس
 
 
 
 
 

کد مطلب: 40911  |  تاريخ: ۱۳۹۱/۱۲/۹  |  ساعت: ۱۲ : ۱

FaceBook   Twitter   Delicious   Digg   Buzz   Google Bookmarks   ˜áæÈ  
ارسال نظر
نام و نام خانوادگی:
پست الکترونیک:
نظر:
نظرات ارسال شده
امکانات